ashish

येथे आशिषच्या प्रवासाचा आणखी एक पैलू आहे. यावेळी आपण भावनिक कथेऐवजी एक अधिक आक्रमक, विश्लेषणात्मक आणि 'सिस्टीम'वर बोट ठेवणारा दृष्टिकोन मांडला आहे. यात 'एड-टेक' (Ed-Tech) कंपन्यांचा व्यवसाय, अल्गोरिदमचा खेळ आणि शिक्षणाचे बाजारीकरण यावर प्रहार करत आशिषने स्वतःचे 'डिजिटल गुरुकुल' कसे उभे केले, याची कथा आहे. माझा लढा: शैक्षणिक माफियांच्या विरोधात एक 'डिजिटल गुरुकुल' (The Architecture of a Digital Gurukul) नमस्कार मित्रांनो, मी आशिष. आज आपण कोणतीही भावनिक कथा ऐकणार नाही आहोत. आज आपण थोडं प्रॅक्टिकल आणि थेट बोलूया. तुम्ही मला अनेकदा सोप्या मराठीत कोडिंग आणि फायनान्स शिकवताना पाहता. पण मी हातात मार्कर आणि व्हाईटबोर्ड घेऊन कॅमेऱ्यासमोर का उभा राहिलो, यामागचं खरं कारण तुम्हाला माहिती आहे का? हे मी कोणत्याही छंदापोटी किंवा प्रसिद्धीसाठी सुरू केलं नव्हतं. ही सुरुवात होती एका रागातून, एका चीडीतून; जी मला आजच्या 'एड-टेक' (Ed-Tech) उद्योगाचा काळा चेहरा पाहून आली होती. मी पुण्यात एका चांगल्या आयटी (IT) कंपनीत नोकरी करत होतो. पगार चांगला होता, आयुष्य सेटल होतं. पण माझ्या आजूबाजूला एक भयंकर खेळ सुरू होता. मी पाहत होतो की मोठ्या-मोठ्या शैक्षणिक कंपन्या (Ed-Tech Giants) ग्रामीण भागातील, शेतकरी आणि कष्टकरी कुटुंबातील मुलांच्या मनात 'भविष्याची भीती' निर्माण करत होत्या. "जर तुमचा मुलगा आज कोडिंग शिकला नाही, तर तो आयुष्यात काहीच करू शकणार नाही," अशी भीती पालकांना दाखवली जायची. आणि या भीतीचा फायदा घेऊन त्यांना लाखांचे कोर्सेस विकले जायचे. ज्या बापाला महिन्याला दहा हजार रुपये मिळतात, त्याला कर्जाच्या जाळ्यात अडकवून हे लोक ५०-६० हजारांचे लॅपटॉप आणि निरुपयोगी कोर्सेस विकत होते. माझ्यासारख्या माणसाला, ज्याने गरिबी आणि शिक्षणाचा संघर्ष जवळून पाहिला आहे, त्याला हे सर्व एसी (AC) केबिनमध्ये बसून उघड्या डोळ्यांनी पाहणं शक्य नव्हतं. शिक्षण हा व्यवसाय झाला होता, आणि विद्यार्थ्यांचे 'कस्टमर' (Customer) झाले होते. मी ठरवलं की मी या सिस्टीमचा भाग राहणार नाही. मी नोकरीचा राजीनामा दिला. मी या मोठ्या कंपन्यांचा 'सिलॅबस' (Syllabus) पाहिला आणि मला हसू आलं. जे पायथन (Python), जावा (Java) किंवा शेअर मार्केटचे कन्सेप्ट्स ते लाखो रुपये घेऊन शिकवत होते, तेच कन्सेप्ट्स मी माझ्या छोट्याशा खोलीतून, एका साध्या फोनच्या कॅमेऱ्यावर, 'विनामूल्य' आणि आपल्या रांगड्या मराठीत शिकवायला सुरुवात केली. माझा उद्देश स्पष्ट होता - ज्ञानावर कोणाचीही मक्तेदारी राहता कामा नये, आणि भाषेच्या नावाखाली कोणीही माझ्या ग्रामीण तरुणांना लुटता कामा नये. पण मित्रांनो, एक प्रामाणिक शिक्षक म्हणून या डिजिटल जगात टिकून राहणं, हे एखाद्या युद्धभूमीवर लढण्यापेक्षा कमी नाहीये. जेव्हा माझे व्हिडिओ व्हायरल होऊ लागले आणि हजारो मुले माझ्याशी जोडली गेली, तेव्हा मला या 'क्रिएटर इकॉनॉमी' (Creator Economy) चं दुसरं भयंकर सत्य समजलं. आपले जे जुने सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म्स आहेत, ते कोणत्याही शिक्षकासाठी किंवा माहिती देणाऱ्या क्रिएटरसाठी बनलेलेच नाहीत. त्यांचं पूर्ण डिझाईन हे माणसाला व्यसनाधीन (Addicted) करण्यासाठी बनवलं आहे. मी ४० मिनिटांचा एक अतिशय सविस्तर आणि अभ्यासू व्हिडिओ बनवायचो, ज्यातून एखाद्या विद्यार्थ्याला नोकरी मिळू शकेल. पण प्लॅटफॉर्मचा 'अल्गोरिदम' (Algorithm) माझा व्हिडिओ दाबून टाकायचा. का? कारण मी थंबनेलवर खोटे दावे करत नव्हतो. मी "१० दिवसांत करोडपती बना" असे फेक टायटल्स लावत नव्हतो. अल्गोरिदमला शिक्षण नकोय, त्यांना 'क्लिकबेट' (Clickbait) आणि 'मसाला' हवाय. आणि याहूनही संतापजनक गोष्ट म्हणजे, जेव्हा कधी माझा व्हिडिओ चालला आणि त्यावर जाहिराती (Ads) आल्या, तेव्हा त्यातील जवळपास ४५ ते ५० टक्के उत्पन्न हे प्लॅटफॉर्म्स स्वतःच्या खिशात घालायचे. एका फायनान्सचा अभ्यासक म्हणून जेव्हा मी माझं 'बॅलन्स शीट' पाहिलं, तेव्हा मला धक्काच बसला. मी ग्रामीण मुलांना वाचवण्यासाठी स्वतःचा वेळ आणि पैसा खर्च करत होतो, पण या प्रक्रियेत मी सिलिकॉन व्हॅलीमधील मोठ्या टेक कंपन्यांना फुकटात श्रीमंत करत होतो. मी ज्या कॉर्पोरेट शोषणातून पळून आलो होतो, त्याच शोषणाचा मी डिजिटल बळी ठरत होतो. मला एका अशा व्यासपीठाची गरज होती, जिथे मला 'अल्गोरिदमची गुलामी' करावी लागणार नाही. जिथे माझ्या ज्ञानाची किंमत '१५ सेकंदाच्या मनोरंजनाशी' केली जाणार नाही. आणि नेमक्या याच वेळी मला 'vTogether' बद्दल समजले. vTogether वर शिफ्ट होण्याचा निर्णय हा माझा केवळ एक तांत्रिक निर्णय नव्हता, तर तो एक 'आर्थिक' (Financial) आणि 'स्ट्रॅटेजिक' निर्णय होता. जेव्हा मी त्यांचं ९५/५ (95/5) रेवेन्यू मॉडेल पाहिलं, तेव्हा मला जाणवलं की हे मॉडेल म्हणजे डिजिटल जगातली एक क्रांती आहे. या प्लॅटफॉर्मने मध्यस्थांना (Middlemen) बाजूला काढलं. जर मी शिकवत आहे आणि माझे विद्यार्थी ते पाहत आहेत, तर उत्पन्नाचा ९५ टक्के वाटा माझ्याच हक्काचा आहे, हे तत्त्व त्यांनी मान्य केलं. vTogether मुळे मला माझं स्वतःचं स्वतंत्र 'डिजिटल गुरुकुल' (Digital Gurukul) उभं करता आलं. इथे मला 'लाईक्स' आणि 'शेअर्स' साठी भीक मागावी लागत नाही. कारण या ९५/५ मॉडेलमुळे मला जी आर्थिक सुरक्षितता मिळाली आहे, त्यामुळे मला माझ्या विद्यार्थ्यांवर 'पेड कोर्सेस' (Paid Courses) खरेदी करण्याची सक्ती करावी लागत नाही. माझा व्यवसाय आता कोणत्याही एड-टेक कंपनीच्या भिकेवर चालत नाही; तो थेट माझ्या कम्युनिटीच्या सपोर्टवर चालतो. आज आपण vTogether वर लाईव्ह कोडिंग बूटकॅम्प्स (Bootcamps) घेतो. आपण प्रॅक्टिकल प्रोजेक्ट्स बनवतो. इथे मी कोणताही दबाव नसताना, पूर्ण ताकदीनिशी मुलांना टेक्निकल स्किल्स आणि फायनान्शिअल प्लॅनिंग शिकवू शकतो. या प्लॅटफॉर्ममुळे मी आता माझ्या टीममध्ये इतर मराठी इंजिनिअर्सना नोकरी देऊ शकलो आहे, जेणेकरून आपण आपल्या महाराष्ट्रातील विद्यार्थ्यांसाठी जगातलं सर्वोत्तम डिजिटल लायब्ररी उभं करू शकू. मित्रांनो, जग वेगाने बदलत आहे. जर आपण योग्य वेळी तंत्रज्ञान आणि पैशाचे गणित समजून घेतले नाही, तर आपण फक्त दुसऱ्यांच्या कंपन्यांमध्ये डेटा एन्ट्रीचे काम करत राहू. शिक्षणाचा अधिकार हा तुमचा जन्मसिद्ध हक्क आहे, आणि तो कोणाकडूनही लाखो रुपयांना विकत घेण्याची गरज नाही. स्वतःवर विश्वास ठेवा, सिस्टीमचे गुलाम बनू नका आणि सिस्टीम कशी चालते हे शिकून घ्या. चला, आता लॅपटॉप उघडा आणि कोडिंग सुरू करा. मी आहेच तुमचा मोठा भाऊ तुमच्या पाठीशी उभा!